تعداد زیاد دانش‌آموزان در کلاس از اولین ایراداتی است که از یک مدرسه به ذهن ما می‌رسد. با دیدن مدارس کشورهای پیشرو در آموزش همچون فنلاند، سنگاپور و ... کم بودن تعداد دانش‌آموز در هر کلاس (خصوصا در مقاطع پیش‌دبستانی و دبستان) از اولین چیزهایی است که به چشم می‌آید.

music_theory_classroom

اینکه آیا کاهش تعداد دانش‌آموز در کلاس به بهتر شدن نتایج کمک می‌کند یا خیر سال‌هاست که مورد بررسی محققان است. کم کردن تعداد دانش‌آموزان در کلاس پرهزینه است. از آنجا که حدودا 80 درصد هزینه یک مدرسه به پرداخت حقوق معلمین اختصاص دارد؛ نصف کردن جمعیت یک کلاس و اختصاص دو معلم و همینطور فراهم کردن امکانات یک کلاس جدید؛ هزینه‌ها را دوبرابر می‌کند.

چه دانش‌آموزان، چه معلمان و چه والدین همه به بهتر بودن کلاس کم‌جمعیت معتقدند ولی مساله اصلی، هزینه است که باعث مقاومت مدیران در اعمال قانونی برای کلاس‌های کم‌جمعیت می‌شود. همین هزینه‌ها باعث می‌شود که وقتی جمعیت دانش‌آموزان در کشور کم می‌شود به جای برگزاری کلاس‌های کم‌جمعیت، یک تایم مدرسه را تعطیل کنند.

موضوع کاهش جمعیت کلاس سالهاست که در ایالات متحده مورد بحث بوده است. از آنجا که این کشور با مشکلات بسیاری در زمینه ترک تحصیل و ناکارآمدی نظام آموزش عمومی خود مواجه است، در تحقیق در زمینه آموزش و پرورش پیشگام است. اولین پژوهش بزرگ‌مقیاس درباره جمعیت کلاس -Tennessee Student/Teacher Achievement Ratio- در سال 1985 و به مدت سه سال و با حضور 7000 دانش‌آموز پیش‌دبستانی  در قالب 300 کلاس به اجرا درآمد. 

در این تحقیق کلاس‌ها در سه دسته کم‌جمعیت (13-17)، معمول(22-25) و معمول به اضافه کمک‌معلم (22-25) قرار گفتند و نتایج هر کلاس مورد بررسی قرار گرفت. نتیجه آن این بود که کلاس‌های کم‌جمعیت، یادگیری و نمره دانش‌آموزان را رشد داده‌اند و تفاوتی بین کلاس‌‌های معمول و کلاس‌های معمول با کمک‌معلم در دستاوردهای آموزشی وجود نداشته است. این موضوع درباره دختران و پسران و نژادهای مختلف صادق بود و دانش‌آموزان کلاس‌های کم‌جمعیت علاوه بر پیشرفت درسی، از نظر رفتاری و شوق یادگیری هم بالاتر از کلاس‌های با جمعیت معمول بودند.

در سال‌های بعد پیگیری روند پیشرفت این دانش‌آموزان توسط محققین دیگر ادامه داشت و نتیجه‌گیری شد دانش‌آموزانی که سه سال اول تحصیل خود را در کلاس‌های کم‌جمعیت بودند بدون توجه به اینکه در سال‌های بعد در کلاس‌هایی با چه جمعیتی درس خوانده‌اند، در دبیرستان نمرات بالاتری کسب نموده‌اند.

singapore highschool

تحقیقات بسیاری تا به امروز در ادامه این تحقیق انجام شده و این نتیجه را برای دانش‌آموزان سال‌های بالاتر هم تایید می‌کند. کلاس‌های کم‌جمعیت علاقه به یادگیری درس‌های علمی همچون علوم و ریاضی را افزایش داده و فاصله بین دانش‌آموز قوی و ضعیف را کمتر می‌کنند.

در نتیجه این تحقیقات، کنگره آمریکا بودجه مناسبی را به کاهش جمعیت کلاس‌ها اختصاص داد که تا حدی در این امر موثر بود ولی مدیران مدارس همچنین سعی دارند جمعیت کلاس‌ها را به روش‌های کم‌هزینه پایین بیاورند. تعدادی از تحلیل‌گران کم کردن جمعیت کلاس‌ها را از نظر اقتصادی بصرفه می‌دانند و می‌گویند کلاس‌های کم‌جمعیت با کاهش نرخ تجدیدی، ترک تحصیل و بزهکاری و در نهایت تربیت نسل کارآمدتر که کاریابی برایشان آسان‌تر است، جبران هزینه‌هایش را می‌کند.

علاوه بر این به بهبود رفتار و سلامت روان دانش‌آموزان کمک می‌کند ولی مشکل اینجاست که هزینه کم کردن جمعیت کلاس باید الان انجام شود و بازگشت هزینه آن در درازمدت صورت می‌گیرد.

جمعیت کلاس با واحد "دانش‌آموز به ازای یک معلم" مشخص می‌شود. اکثر کشورها و همینطور هر ایالت در امریکا قوانین مشخصی برای نسبت دانش‌آموز-معلم دارند. محققین تعداد بهینه دانش‌آموز برای بهتر درگیر شدن در کلاس و دریافت توجه کافی از معلم را بین 15 تا 18 نفر می‌دانند و می‌گویند دستاوردهای کلاس کم‌جمعیت در این حالت به بهترین صورت ممکن است.

Adventist_Finland

معلمان، مهم‌ترین تمایز کلاس‌های کم‌جمعیت به کلاس‌های معمول را از نظر شیوه آموزش موارد زیر می‌دانند:

-          راهنمایی نفر به نفر دانش‌آموزان

-          بحث‌های کلاسی

-          آموزش عملی از طریق بازی و کاردستی

-          پوشش مباحث درسی بیشتر

-          صرف زمان کمتر برای حفظ نظم کلاسی

کم‌بودن جمعیت کلاس تاثیر زیادی بر توجه دانش‌آموزان دارد. در کلاس‌های کم‌جمعیت، توجه و پرداختن به درس خصوصا در سنین نوجوانی بیشتر است. تحقیقات، بیشترین بهره‌گیری از کلا‌س‌های کم‌جمعیت را در دوره ابتدایی برای هر دو گروه پسران و دختران دانسته‌اند که به تنهایی در کنار روش‌های آموزشی بر بازدهی آموزش موثر است ولی در سنین نوجوانی روش‌های آموزشی می‌تواند به اندازه جمعیت کلاس مهم باشد و حتی آموزش مناسب و جو کلاسی مطلوب می‌تواند جمعیت بالای کلاس را جبران کند.