در مدرسه‌هایی که درس خواندم، مشاور دفتر خودش را داشت و با ماشین خودش رفت و آمد می‌کرد. به نوعی مشاور نسبت به معلم‌ها مرفه به حساب می‌آمد. سرش خلوت بود و به برد کنار دفترش چیزهایی می‌چسباند. فقط یک بار به دفتر مشاور رفتم که برای استرسِ موقع پرسش کلاسی بود و معلم به مشاور سفارش کرده بود.

چیزی از محتویات مشاوره به یادم نیست، در هر صورت موثر نبود. یادم هم نمی‌آید کسی از بچه‌ها به صورت اختیاری پیش مشاور برود و در حالت اجباری هم دست پر برگردد. امیدوارم مشاوره در مدارس هم در این سال‌ها پیشرفت کرده باشد. به هر حال برایم سوال بود که وظایف مشخص هر مشاور مدرسه چیست و این شغل در حد تصورات بچگی من رویایی‌ست یا سختی‌هایی هم دارد؟

i_m_a_school_counselor

در اولین گام از جستجوی جواب به این رسیدم که مشاوران مدرسه هم از نداشتن هویت مشخص ناراضی هستند. اینکه چه دانش‌آموزان و چه همکاران دیگر جایگاه و وظایف آنها را به خوبی نمی‌شناسند. در ادامه‌ی جستجو با دیدن لیست وظایف مشاور در سایت چند مدرسه و پی بردن به وظایف در نظر گرفته شده شامل برقراری جلسات مختلف، انجام تست‌های گوناگون، آماده‌سازی گزارش‌های وضعیت تحصیلی و سلامت روان و ... فهمیدم شاید مشاور خوبی بودن از انجام خوب خیلی از شغل‌های دیگر هم سخت‌تر باشد. در ادامه به شرح کار و مزیت‌های یک مشاور خوب مدرسه می‌پردازم:

انجمن مشاوران مدرسه آمریکا وظایف مشاور مدرسه را در سه حوزه تعریف کرده است: حوزه تحصیلی، حوزه شغلی و حوزه فردی-اجتماعی که در هر حوزه سعی می‌شود مهارت‌های مختلفی به دانش‌آموزان آموخته شود. همچنین مشاوره در هر مقطع تحصیلی ویژگی‌های خود را دارد که منطبق با مراحل رشد و نیازها و علایق دانش‌آموزان در سنین مختلف است. از مهارت‌های کلیدی مشاوران مدرسه، روابط بین فردی مطلوب، گوش دادن فعال، خوب صحبت کردن و محبت و دلسوزی است.

مشاوران مدرسه با والدین، معلمان، مدیریت مدرسه و دانش‌آموزان در تعامل هستند. اکثر زمان کار یک مشاور مدرسه به مشاوره‌های فردی و گروهی رو در رو با دانش‌آموزان اختصاص دارد. ولی فعالیت‌هایی همچون تشکیل جلسات گروهی و انفرادی با والدین برای آگاه‌سازی آنها از برنامه‌های آموزشی، جلسه با معلمان برای تشخیص دانش‌آموزان در خطر و انجام مداخله برای پیشرفت درسی و فردی آنها، کمک‌های علمی به معلمان در اجرای سبک‌های مختلف آموزش و هدایت فعالیت‌های کلاسی، ارائه برنامه‌های مدیریت رفتاری و داده‌ها و نتایج دانش‌آموزان به مدیریت مدرسه و ... هم علاوه بر تعامل با دانش‌آموزان بر عهده مشاوران است.

school counselor2

از مشاور مدرسه نباید انتظار آزمایش، تشخیص یا درمان اختلالات روانی-رفتاری را داشت و به همچنین نباید از مشاور مدرسه توقع برخورد با مسائل انضباطی و اجبار دانش‌آموزان به شرکت در مشاوره‌های فردی و گروهی را داشت بلکه دانش‌آموزان باید خود تمایل پیدا کنند در جهت کسب آگاهی برای یادگیری موثر، تصمیم‌گیری‌های درست برای آینده و شناخت بهتر نقاط قوت و ضعف خود و همچنین حل مشکلات اجتماعی خود مانند تعامل با همکلاسی‌ها و مقابله با زورگویی در مدرسه به مشاور مراجعه نمایند. از مشاوران مدرسه خصوصا در مقاطع بالاتر از دوره ابتدایی انتظار می‌رود تا حد ممکن رازنگه‌دارِ دانش‌آموزان باشند و ارجاع مسائل دانش‌آموزان به معلمان و والدین را بادقت و احتیاط انجام دهند.

مسلما یکی از راه‌های جذب دانش‌آموزان به مشاوره استفاده از روانشناسی محیط و آراسته نمودن فضاست. دفتر مشاوره باید از حالت خشک کلاسی خارج شود که با کارهای ساده‌ای همچون رنگ‌آمیزی، قفسه‌بندی، نصب پوسترهای زیبای مشاوره‌ای-انگیزشی و استفاده از صندلی‌های راحت و خوشرنگ می‌توان فضایی صمیمی برای گفت‌وگویی موثر ایجاد کرد.

counselor office

counselor office2

در نهایت اینکه مشاوره در مدرسه امری میان‌رشته‌ای است و لازمه آن داشتن توامان دانش‌های روانشناسی، مشاوره، تعلیم و تربیت، جامعه‌شناسی و انسان‌شناسی است و انجام مطلوب آن وابسته به تعامل گسترده و مهارت‌های اجتماعی بالایی است و مهم‌تر از همه نیازمند مهربانی و شفقت انسانیست ولی از سوی دیگر؛ کاری از دست مشاور مدرسه برای جامعه برمی‌آید که شاید از حیطه توان بسیاری از مشاغل دیگر خارج باشد و بدینگونه ارزش هر تلاش و توجهی را دارد.